बौद्ध धर्ममा फोवा Phowa འཕོ་བ་ को सम्पूर्ण जानकारी
लामा केसाङ ह्योल्मो (गोविन्द)
ह्योल्मो ङाग्छ्याङ शाक्य साङ्पो नोप्रा गुम्बा
१. फोवा भनेको के हो?
फोवा (འཕོ་བ་) तिब्बती बौद्ध धर्म, विशेष गरी वज्रयान परम्पराको एक गहन साधना हो। "फोवा" को शाब्दिक अर्थ "स्थानान्तरण" वा "चेतनाको स्थानान्तरण" हो। यस साधनामा मृत्युको समयमा आफ्नो चेतनालाई (नमशे) संसारको चक्रबाट मुक्त गरी बुद्धको शुद्ध लोक, विशेषगरी अमिताभ बुद्धको सुखावती (देवाचेन) तर्फ निर्देशित गर्ने अभ्यास गरिन्छ।
फोवा जीवनभर अभ्यास गर्न सकिने साधना हो, तर यसको वास्तविक प्रयोग मृत्युको अन्तिम क्षणमा गरिन्छ।
२. फोवाको उद्देश्य
फोवाको मुख्य उद्देश्यहरू:
मृत्युको समयमा चेतनालाई भ्रम र भयबाट मुक्त राख्नु।
शुभ पुनर्जन्म प्राप्त गर्नु।
अमिताभ बुद्धको शुद्ध लोक (देवाचेन) मा जन्म लिने आधार बनाउनु।
बर्दो (मृत्यु र पुनर्जन्मबीचको अवस्था) का कठिनाइहरू कम गर्नु।
अन्ततः बुद्धत्व प्राप्त गर्ने मार्गलाई सहज बनाउनु।
३. फोवा किन गरिन्छ?
बौद्ध धर्मअनुसार मृत्यु भनेको अन्त्य होइन, नयाँ यात्राको सुरुवात हो। मृत्युको समयमा मनको अवस्था अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ। यदि त्यस समयमा मन शान्त, श्रद्धायुक्त र धर्ममा केन्द्रित रह्यो भने शुभ गति प्राप्त हुने सम्भावना बढ्छ। यसैले फोवा गरिन्छ।
४. फोवा कसले गर्न सक्छ?
योग्य गुरुबाट फोवाको दीक्षा (अभिषेक) र मौखिक निर्देशन प्राप्त गरेका साधक।
लामो समय अभ्यास गरेका बौद्ध साधक।
केही अवस्थामा योग्य लामा वा गुरुहरूले मृत व्यक्तिको हितका लागि पनि फोवा अनुष्ठान गर्नुहुन्छ।
५. फोवा गर्दा के हुन्छ?
परम्परागत विश्वासअनुसार:
चेतना शुभ दिशातर्फ निर्देशित हुन्छ।
मृत्युको भय कम हुन्छ।
मनमा शान्ति उत्पन्न हुन्छ।
बर्दोको भ्रम कम हुन सक्छ।
शुद्ध लोकमा जन्म लिने सम्भावना बढ्छ।
धर्मप्रतिको श्रद्धा बलियो हुन्छ।
६. फोवाका पुण्य लाभ
मृत्युको समयमा मानसिक शान्ति।
शुभ पुनर्जन्मको आधार।
गुरु र बुद्धको आशीर्वाद प्राप्त हुने विश्वास।
नकारात्मक कर्मको प्रभाव कम गर्न सहयोग।
बोधिचित्तको विकास।
संसारिक मोह र आसक्ति घटाउन सहयोग।
अन्तिम क्षणमा धर्मस्मरण कायम रहन मद्दत।
७. मृत व्यक्तिका लागि फोवा
तिब्बती बौद्ध परम्परामा कुनै व्यक्ति बितेपछि योग्य लामा वा गुरुहरूले फोवा गर्नुहुन्छ। यसको उद्देश्य मृतकको चेतनालाई शुभ गतितर्फ निर्देशित गर्नु हो।
यद्यपि यसको प्रभावबारे विभिन्न बौद्ध परम्पराहरूमा व्याख्या फरक–फरक हुन सक्छ।
८. फोवा र बर्दो
बर्दो भनेको मृत्यु र अर्को जन्मबीचको अवस्था हो।
फोवाको अभ्यासले बर्दोमा उत्पन्न हुने डर, भ्रम र मोहबाट मुक्त हुन सहयोग पुर्याउने विश्वास गरिन्छ। त्यसैले बर्दो शिक्षासँग फोवाको घनिष्ठ सम्बन्ध छ।
९. फोवा गर्दा आवश्यक कुरा
योग्य गुरुको निर्देशन।
बुद्ध, गुरु र धर्मप्रति श्रद्धा।
बोधिचित्त (सबै प्राणीको हितको भावना)।
नियमित ध्यान अभ्यास।
मृत्युको अनित्यताको स्मरण।
१०. फोवा सम्बन्धी सावधानी
फोवा सामान्य ध्यान अभ्यासजस्तो होइन। वज्रयान परम्परामा यो एक उच्च तान्त्रिक साधना मानिन्छ। त्यसैले:
आफ्नै प्रयासले अभ्यास गर्नु उचित मानिँदैन।
योग्य गुरुको दीक्षा र निर्देशन आवश्यक हुन्छ।
गलत अभ्यासले अपेक्षित आध्यात्मिक लाभ नदिने वा भ्रम उत्पन्न गर्ने जोखिम हुन सक्छ।
११. निष्कर्ष
फोवा बौद्ध धर्मको अत्यन्त पवित्र र गहन साधना हो, जसको उद्देश्य मृत्युको समयमा चेतनालाई बुद्धको शुद्ध क्षेत्रमा निर्देशित गर्नु हो। यसले मृत्युको भय कम गर्न, मनलाई शान्त राख्न, शुभ पुनर्जन्मको आधार तयार गर्न र अन्ततः बुद्धत्वतर्फको यात्रालाई सहज बनाउन सहयोग गर्ने विश्वास गरिन्छ। तर यसको अभ्यास सधैं योग्य गुरुको मार्गदर्शनमा मात्र गर्नुपर्छ।
बौद्ध धर्ममा भनिन्छ:
जीवनभरको साधनाले मृत्युको क्षणलाई उज्यालो बनाउँछ, र मृत्युको क्षणले अर्को जन्मको दिशा निर्धारण गर्न सक्छ। त्यसैले फोवा केवल मृत्युको अभ्यास होइन, सही रूपमा जिउने अभ्यास पनि हो। 🙏☸️
Comments
Post a Comment