मन्जुश्री र काठमाडौं वस्तीको इतिहास
मन्जुश्री र काठमाडौं वस्तीको इतिहास
मन्जुश्रीले काठमाडौं उपत्यकामा बस्ती बसालेको र यहाँको सभ्यता सुरुवात गरेको प्रसङ्ग नेपाली इतिहास, धर्म र संस्कृतिमा अत्यन्तै महत्वपूर्ण मानिन्छ। विशेषगरी 'स्वयम्भू पुराण' अनुसार यसको वृत्तान्त यस प्रकार छ:
१. महाचीनबाट आगमन
काठमाडौं उपत्यका कुनै समय एउटा ठूलो दह थियो, जसलाई 'नागदह' भनिन्थ्यो। यस दहमा नागराजहरूको निवास थियो र यो अथाह जलराशिले भरिएको थियो। पौराणिक मान्यता अनुसार, चीनको पञ्चशीर्ष पर्वत (Wutai Shan) मा रहनुभएका महामन्जुश्रीले आफ्नो दिव्य दृष्टिले नेपाल खाल्डोको बीचमा रहेको स्वयम्भू ज्योतिरूपको दर्शन पाउनुभयो। त्यस ज्योतिको प्रत्यक्ष दर्शन र पूजा गर्ने इच्छाले उहाँ आफ्ना दुई पत्नीहरू वरदा र मोक्षदा का साथ नेपाल आउनुभएको थियो।
२. चोभारको गल्छी र जल निकास
काठमाडौं आइपुगेपछि मन्जुश्रीले उपत्यकाको पानी बाहिर नपठाई स्वयम्भूको दर्शन गर्न सम्भव देख्नुभएन। त्यसैले, उहाँले दक्षिणतर्फको चोभार (कच्छपाल पर्वत) मा आफ्नो चन्द्रहास खड्गले प्रहार गरी एउटा गहिरो गल्छी बनाउनुभयो। त्यस गल्छीबाट नागदहको सम्पूर्ण पानी बाहिर बगेर गयो। पानीसँगै धेरै नागहरू पनि बाहिरिए, तर मन्जुश्रीले कर्कोटक नागलाई टौदहमा बस्ने व्यवस्था मिलाउनुभयो ताकि यहाँको जलतत्व सन्तुलित रहोस्। पानी सुकेपछि जुन उर्वर भूमि निस्कियो, त्यही नै आजको काठमाडौं उपत्यका हो।
३. मन्जुपत्तन नगरको स्थापना
पानी सुकेपछि मन्जुश्रीले बस्न योग्य भएको यस भूमिमा विश्वकै पहिलो व्यवस्थित नगरमध्ये एक 'मन्जुपत्तन' बसाल्नुभयो। यो नगर हालको स्वयम्भू र गुह्येश्वरीको बीचको क्षेत्रमा रहेको मानिन्छ। उहाँले त्यहाँ रुखहरू रोप्नुभयो, बाटोघाटो बनाउनुभयो र मानिसहरूलाई बसोबास गराउनुभयो।
४. धर्माकरलाई पहिलो राजा बनाइयो
बस्ती बसालिसकेपछि त्यसलाई व्यवस्थित रूपमा सञ्चालन गर्न एक कुशल शासकको आवश्यकता थियो। मन्जुश्री आफू त धर्म प्रचारक र बोधिसत्व हुनुहुन्थ्यो, त्यसैले उहाँले आफूसँगै चीनबाट आएका आफ्ना अनन्य भक्त वा शिष्य 'धर्माकर' लाई नेपाल (काठमाडौं) को पहिलो राजा बनाउनुभयो।
धर्माकर: उनी अत्यन्तै धर्मात्मा र न्यायप्रेमी भएकाले उनलाई राजा चुनिएको थियो। शासन व्यवस्था: धर्माकरको शासनसँगै काठमाडौंमा व्यवस्थित राजतन्त्र र सामाजिक नियमहरूको सुरुवात भयो।
५. सांस्कृतिक प्रभाव
मन्जुश्रीको यो कार्यले गर्दा नै काठमाडौं उपत्यका र चीनबीच प्राचीन कालदेखि नै एउटा धार्मिक र सांस्कृतिक सम्बन्ध कायम भएको मानिन्छ। मन्जुश्रीलाई बौद्ध धर्मालम्बीहरूले 'ज्ञानका देवता' र हिन्दुहरूले 'सरस्वती' को रूपमा समेत श्रद्धा गर्ने गर्दछन्।
मन्जुश्रीले केवल भूगोल परिवर्तन गर्नुभएन, बरु एउटा नयाँ सभ्यताको जग बसाल्नुभयो। उहाँले पानीले भरिएको दहलाई मानिस बस्ने सुनौलो खाल्डोमा परिणत गरिदिनुभयो र धर्माकर जस्ता योग्य व्यक्तिलाई सत्ता सुम्पेर एउटा आदर्श राज्यको उदाहरण पेश गर्नुभयो। आज पनि चोभारको त्यो गल्छी र स्वयम्भूको अवस्थिति यसै इतिहासको जीवन्त प्रमाणका रूपमा रहेका छन्।
Comments
Post a Comment